Kelajakni quvvatlantirish: Yaqin Sharq va Markaziy Osiyoda elektromobillarni zaryadlash infratuzilmasining istiqbollari

Elektr transport vositalari (EV) uchun global miqyosda tezlashib borayotgan bir paytda, Yaqin Sharq va Markaziy Osiyo zaryadlash infratuzilmasini rivojlantirish uchun muhim mintaqalarga aylanmoqda. Hukumatning keng ko'lamli siyosati, bozorga tezkor kirish va transchegaraviy hamkorlik tufayli EV zaryadlash sanoati o'zgaruvchan o'sishga tayyor. Ushbu sohani shakllantiruvchi tendentsiyalarning chuqur tahlili.

1. Siyosatga asoslangan infratuzilmani kengaytirish
Yaqin Sharq:

• Saudiya Arabistoni 50 mingta o'rnatishni rejalashtirmoqdazaryadlash stansiyalari2025-yilga kelib, uning 2030-yilga mo'ljallangan Vision va Yashil tashabbusi tomonidan qo'llab-quvvatlanadi, bu esa elektromobil xaridorlari uchun soliq imtiyozlari va subsidiyalarni o'z ichiga oladi.
• BAA mintaqada 40% elektromobil bozori ulushi bilan yetakchilik qilmoqda va 1000 ta elektromobilni joylashtirishni rejalashtirmoqda.jamoat zaryadlash stansiyalari2025-yilga kelib. Hukumat va Adnoc Distribution oʻrtasidagi qoʻshma korxona boʻlgan UAEV tashabbusi butun mamlakat boʻylab zaryadlash tarmogʻini qurmoqda.
• Turkiya o'sib borayotgan talabni qondirish uchun zaryadlash infratuzilmasini kengaytirish bilan birga, o'zining mahalliy TOGG elektromobil brendini qo'llab-quvvatlamoqda.

Markaziy Osiyo:

• Mintaqadagi elektromobillar boʻyicha kashshof boʻlgan Oʻzbekiston 2022-yildagi 100 ta zaryadlash stansiyasidan 2024-yilda 1000 dan ortiqqa yetdi va 2033-yilga kelib ularning sonini 25 000 taga yetkazishni maqsad qilgan. Doimiy tokdagi tezkor zaryadlovchi qurilmalarning 75% dan ortigʻi Xitoynikidan foydalanadi.GB/T standarti.
• Qozogʻiston 2030-yilga kelib, magistral yoʻllar va shahar markazlariga eʼtibor qaratgan holda, 8000 ta zaryadlash stansiyasini tashkil etishni rejalashtirmoqda.

2. Bozor talabining o'sishi

• Elektromobillarni qabul qilish: Yaqin Sharqda elektromobillar savdosi 2029-yilga kelib 23,2% yillik oʻsish surʼati bilan oʻsib, 9,42 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda. Saudiya Arabistoni va BAA yetakchilik qilmoqda, isteʼmolchilar orasida elektromobillar foiz stavkalari 70% dan oshadi.
• Jamoat transportini elektrlashtirish: BAAning Dubay shahri 2030-yilga kelib 42 000 ta elektromobil ishlab chiqarishni maqsad qilgan bo'lsa, O'zbekistonning TOKBOR kompaniyasi 80 000 foydalanuvchiga xizmat ko'rsatadigan 400 ta zaryadlash stansiyasini boshqaradi.
• Xitoy hukmronligi: BYD va Chery kabi xitoy brendlari ikkala mintaqada ham yetakchilik qiladi. BYDning O'zbekistondagi zavodi yiliga 30 000 ta elektromobil ishlab chiqaradi va uning modellari Saudiya Arabistoni elektromobillari importining 30 foizini tashkil qiladi.

3. Texnologik innovatsiyalar va moslik

• Yuqori quvvatli zaryadlash: Ultra tezkor350 kVt DC zaryadlovchi qurilmalariSaudiya Arabistoni avtomagistrallarida joylashtirilmoqda, 80% quvvat uchun zaryadlash vaqtini 15 daqiqagacha qisqartirmoqda.
• Aqlli tarmoq integratsiyasi: Quyosh energiyasida ishlaydigan stansiyalar va transport vositalaridan tarmoqqa (V2G) tizimlari tobora ommalashib bormoqda. BAAning Bee'ah kompaniyasi aylanma iqtisodiyotni qo'llab-quvvatlash uchun Yaqin Sharqdagi birinchi elektromobil batareyalarini qayta ishlash zavodini qurmoqda.
• Ko'p standartli yechimlar: CCS2, GB/T va CHAdeMO bilan mos keladigan zaryadlovchi qurilmalar mintaqalararo o'zaro ishlash uchun juda muhimdir. O'zbekistonning Xitoyning GB/T zaryadlovchi qurilmalariga tayanishi bu tendentsiyani ta'kidlaydi.

4. Strategik hamkorlik va investitsiyalar

• Xitoy hamkorligi: O'zbekistonning 90% dan ortig'izaryadlash uskunalariXitoydan yetkazib beriladi, Henan Sudao kabi kompaniyalar 2033-yilga kelib 50 000 ta stansiya qurishga va'da berishgan. Yaqin Sharqda Saudiya CEERning xitoylik hamkorlar bilan birgalikda qurilgan elektromobil zavodi 2025-yilga kelib yiliga 30 000 ta avtomobil ishlab chiqaradi.
• Mintaqaviy ko'rgazmalar: Yaqin Sharq va Afrika EVS ko'rgazmasi (2025) va O'zbekiston EV va zaryadlovchi qoziqlar ko'rgazmasi (2025-yil aprel) kabi tadbirlar texnologiya almashinuvi va investitsiyalarni rivojlantirishga yordam bermoqda.

5. Qiyinchiliklar va imkoniyatlar

• Infratuzilmadagi kamchiliklar: Shahar markazlari gullab-yashnasa-da, Markaziy Osiyo va Yaqin Sharqning ayrim qismlaridagi qishloq joylari orqada qolmoqda. Qozog'istonning zaryadlash tarmog'i hali ham Ostona va Olmaota kabi shaharlarda joylashgan.
• Qayta tiklanadigan integratsiya: O'zbekiston (yiliga 320 quyoshli kun) va Saudiya Arabistoni kabi quyosh energiyasiga boy davlatlar quyosh energiyasini zaryadlovchi gibridlar uchun idealdir.
• Siyosatni uyg'unlashtirish: ASEAN-Yevropa Ittifoqi hamkorligida ko'rinib turganidek, chegaralar bo'ylab qoidalarni standartlashtirish mintaqaviy elektromobil ekotizimlarini ochishi mumkin.

Kelajakka nazar

• 2030-yilga kelib, Yaqin Sharq va Markaziy Osiyo quyidagilarga guvoh bo'ladi:
• Saudiya Arabistoni va O'zbekiston bo'ylab 50 000 dan ortiq zaryadlash stansiyalari.
• Ar-Riyod va Toshkent kabi yirik shaharlarda elektromobillarning 30% ga kirishi.
• Quyosh energiyasida ishlaydigan zaryadlash markazlari qurg'oqchil hududlarda hukmronlik qilmoqda, bu esa elektr tarmog'iga bog'liqlikni kamaytiradi.

Nima uchun hozir investitsiya qilish kerak?

• Birinchi bo'lib harakatlanuvchining afzalligi: Dastlabki ishtirokchilar hukumatlar va kommunal xizmatlar bilan hamkorlikni ta'minlashlari mumkin.
• Kengaytiriladigan modellar: Modulli zaryadlash tizimlari ham shahar klasterlariga, ham chekka magistrallarga mos keladi.
• Siyosiy rag'batlantirish: Soliq imtiyozlari (masalan, O'zbekistonning bojsiz elektr transport vositalari importi) va subsidiyalar kirish to'siqlarini kamaytiradi.

Zaryadlash inqilobiga qo'shiling
Saudiya Arabistoni cho'llaridan tortib, O'zbekistonning Ipak yo'li shaharlarigacha, elektromobillarni zaryadlash sanoati mobillikni qayta belgilamoqda. Zamonaviy texnologiyalar, strategik ittifoqlar va qat'iy siyosiy qo'llab-quvvatlash bilan ushbu sektor kelajakni rivojlantirishga tayyor innovatorlar uchun mislsiz o'sishni va'da qilmoqda.